Estetika zaindua, muntaia berezia, edukiz mamitsua, olerki bisuala zenbaitentzat. Nortasun handiko dokumentala da Ama Lur, euskal ikus-entzunezkoen ernamuina izateaz gain. “Gaur egun ezinezkoa litzateke beste ‘Ama Lur’ bat egitea”, esana du Basterretxea berak, obraren testuingurua historiko zehatza kontuan hartuta. Zentzuraren galbahetik pasa zen Ama Lur, gauzak erakutsi gabe adieraziaz. Diru-bilketa herrikoi bati esker eskuratu zuen finantziazioa, diru-laguntzarik ez baitzen artean (ezta Jaurlaritzarik ere noski!).

1968ko Donostiako Zinemaldian estreinatu zen Ama Lur, oztopo andana gaindituta. Emanaldi hartan izan zirenek zirraraz oroitzen dute proiekzioa, poliziez lepo zegoen areto batean. Euskal Herri folklorikotik haratagoko mezu politikoa zukutzeko nahi ikaragarria zegoen.

Euskadiko Filmategiaren eskutik maiatzaren 23an Donostiako Antzoki Zaharrean proiektatuko dute (sarrera 4,50 euro). Elkarrek ere Ama Lur dokumentalaren DVDa salgai du.

Youtube-n ere eskegi dute dokumentala. Irudi eta soinuen kalitatea ez da zinemako, ezta DVDkoa ere. Halere, ordu eta 40 minutuko Ama Lur gutxienez birritan ikusteko filma denez, lehen kontakturako aukera ona ematen du sareko bertsioak.

Euskarazko ikus-entzunezko produzkioa ezagutarazi eta herrietako kultur eskaintza aberasteko helburua duen zirkuitua da Laburbira. Saio bakoitzean, zortzi ikus-entzunezko labur eskainiko dira, 2011n eta 2012an sortutakoak. Ordu eta laurden inguruko emanaldietan, sormena, dokumentala, fikzioa zein animazioa uztartzen dituzten ikus-entzunezkoak izango dira. Lan hauek guztiak Durangoko Azokako Irudienea gunean izan ziren, pasa den abenduan.

Film laburren zuzendariei dagokienez, ibilbide luzeko egileen eta sortzaile berrien lanak ezagutarazteko ahalegina egiten du Laburbirak. Zenbait saiotan, gainera, emanaldien ostean solasaldiak izango dira zuzendari batzuekin. Ondorengoak dira proiektatuko diren film laburrak:

• Beerbug (Ander Mendia)
• Berriro igo nauzu (Carlos Rodriguez)
• Desentxufatuak (Bernues anaiak)
• Deus et machina (Koldo Almandoz)
• Elkartea (Kote Camacho)
• Hamaiketakoa (Telmo Esnal)
• Oinaze Egoitzak (O. Amezua, K. Ibarbia, N. Bereziartua, A. Sustaeta)
• Tortilla (Iñigo Lopez)

Aipatu bezala, 20 herritan izango dira emanaldiak:

• Martxoak 4, Erandio
• Martxoak 5, Hernani
• Martxoak 7, Sondika eta Biasteri
• Martxoak 8, Londres
• Martxoak 10, Soraluze
• Martxoak 12, Arrasate
• Martxoak 13, Gasteiz eta Usurbil
• Martxoak 14, Barakaldo, Bilbo eta Ermua
• Martxoak 15, Arespalditza
• Martxoak 17, Aramaio eta Atarrabia
• Martxoak 21, Laudio eta Lasarte-Oria
• Martxoak 23, Paris
• Martxoak 27, Aizarotz
• Martxoak 29, Igorre

Emanaldien egutegi zehatza ikusteko, egin klik hemen.

Informazio gehiago www.topagunea.org/laburbira webgunean aurkitu duzue, hala nola zenbait filmeren trailerrak, argazkiak eta eskuorria.

Etorri zinemara!

paperman

Zineman Pixar-en animazio filmak ikusi badituzu badakizu zertaz ari garen. Pelikulen aurreko platera izan daiteke emanaldiko unerik gogoangarriena. Horien sortzailea John Lasseter da. Jarraian dituzu bost minutuko lau maisulan. Ez galdu. 

Teloneroak zenbat aldiz asebetu zaitu zain zeuden kontzertuak bezain beste? Musika beharrean zinemaz ari bagara, eta Pixar-en filmeen zalea bazara honezkero ikusi duzu paralelismoa. Laburmetraiez ari gara.

Toy Story (1995) filmarekin animazio pelikulei ekin zietenetik Pixar-ek sorkuntza aberatsa eta bikaina demostratu du. Jonh Lasseter izan da filma horietako askoren ekoizlea. Aurrekontu itzelezko pelikula horien aldean ezezagunak dira egin dituzten laburmetraiak. Zinemara bost minutuko emanaldi soil batera joateko aski merezimendu dute. Lehenago Pixar etxearekin eta orain Walt Disney Animations konpainiarekin dozenaka laburmetraia sortu dira Lasseter eta bere taldearen irudimenetik.  Jarraian dituzue horietako bost gozoki ikusgai. Azalpenetan jarri dugu zein filmaren aurretik botatzen zuten zinema aretoetan.

1. Paperman (2012)- Wreck-It Ralph.

Zuri-beltza eta 2D animazioa nahikoa dira laburmetraia adierazkor eta distiratsua egiteko. Zoriak elkartu ostean maitasunaren deiari uko egiten ez dion gizon baten istorioa da. 1940ko hamarkadako New York gris batean girotzen da. Gizatasunik gabeko eszenatoki batean kontraste handia dakar narrazio sinple bezain eder honek.

2. Partly Cloudy (2009)- Up

Lan zaila laburmetraia honena. Up filmearen parekorik gabeko hasiera perfektua zuen ondoko. 3D animazioan aise ematen du maila; begientzako gozagarri. Pertsonaia gixajoek duten xarmak harrapatzen du ikuslea. Umorezko gag-ek eta pertsonaia aluzinanteen arteko harreman gozoak laburmetraia oso atsegina egin dute.

3. For the Birds (2000)- Monsters Inc.
Laburmetria baino gag bat da For the Birds. Txori txatxu batzuen txorakeriak. Gaiztakerietan ibiltzeak badu bere ordaina. Adi plano barruan eta kanpoan uzten duenarekin egiten duen jokoari. Hiru minutuak ez dituzu inola ere ez eten nahi izango.

4. Day and Night (2010)- Toy Story 3

Egunaren eta gauaren arteko borroka mitologikoa murriztuta eta dibertsiorako egokituta. Teknikoki jolaserako hautua egiten du, eta bere sinpletasunean ez dio uko egiten narrazio baten egitura klasikoari.

Oso oker ibiliko ginateke Bridget Jonesen egunkaria filma denbora pasatzeko baizik balio ez duen film txepel inozotzat joko bagenu. Izan ere, arras interesgarria baita, bai kontatzen duenarengatik, bai, kontatu gabe, ikusten dakienari erakusten dionarengatik.

Eta zer kontatzen digu film honek? Bada, ipuin bat; gaurko mundu politikoki zuzen honetarako akats gehiegi –gizen dago; erretzen du; ez ditu bere hitzak neurtzen; eta, tanga nagusi den honetan, sekulako kulerotzarrak erabiltzen ditu– dituen neska baten istorioa, eta haren ahaleginak benetako, egiazko, betiereko amodioa aurkitzeko.

Zorionerako martxa horretan, bere nagusia, Hugh Grant, izanen da bideari aterako zaion lehena. Txanogorritxoren kontakizunean bezala, honetan ere otso gaixtoa da lehen hori. Beharrik Bridgeten aspaldiko lagun Collin Firth hurbil zebilen, hura salbatu eta bere jauregira eramateko. Jauregia badauka eta. Ipuin gehienetan bezala, film honen mezua ere atzerakoia eta klasista baita. Otsoa negozio gizona da, lotsagabea, diruaren mundura iritsi berria; printzeak, aldiz, heredatu egin du bere ondasuna, eta herabea da, isila, noblea (hitzaren zentzu guztietan).

Baina pelikulak kontatzen digun mezu Erdi Aro zalea alde batera utzita, ikus dezagun filmak erakusten diguna. Arestian aipatu bezala, Bridget Jones gizen dago. Haren papera egin duen aktorea, Renee Zellweger, ordea, ez. Loditu behar izan zuen, beraz, Jonesena egin ahal izateko. Ez zatekeen dena errazago izanen, aktore lodi bat kontratatu izan balute? Naski bai, baina Hollywoodetik lekutu den espeziea da hori. Han, potoloarena, psikopatarena bezala, filmetan antzezten den paper bat da, ez ondoko etxean bizi den lagunaren ezaugarri bat. Baina, egin dezagun berriro galde: lodi dago, benetan, Bridget Jones? Nik ezetz erranen nuke. Edo, bertze modu batean adierazita, istorioko egunkariaren egileak, barregarri gelditu gabe, film batean eduki daitekeen loditasun doia dauka.

Ongi ikusita, beraz, Bridget Jonesen egunkariak ipuinetako ideologia kontserbadorea argitzen digu alde batetik eta, bertzetik, gauza franko erraten digu Hollywoodeko edertasun kanonari buruz. Ez da gutxi, pelikula tonto baterako.

Iraupena: 86 min.
Urtea: 2012

Searching for Sugar Man-i buruz irailean entzun nuen estreinakoz, New Yorken nengoela. Ea Rodriguez izeneko kantaria ezagutzen nuen eta nik ezetz; ea espainiarra zen nik eta hark ezetz, estatubatuarra zela, Bod Dylanen garaikoa. Ideiarik ez nuela. Ba ikusteko hari buruzko dokumentala, ez nintzela damutuko.

Eta iritsi zen Dock of the Bay jaialdia, jada Donostian nengoela, eta hutsik ez egiteko mandatua ipini nion nire buruari. Ordurako banuen informazio gehiago. Sundance jaialdian egon zela, hainbat sari emanak zizkiotela eta abar (Oscar sarietarako izendapena zenbait egun beranduago etorriko zen). Eta, baiki, gustura asko ikusi genuen filma Trueba aretoan.

Filma, funtsean, istorio on batek goratzen duela iruditu zitzaidan. Adibide egokia da frogatzeko istorioak, plot-ak, zelako indarra duen, bereziki zineman. Ez du aparteko material grafikorik eskaintzen, ezta kontamolde berezirik ere. Rodriguezen beraren istorioa da filmaren erdigune, eta noski, taxuz kontatua dagoen arren –emaitza ezin halakoa izan bestela- publikoa Rodriguezen istorio ezezaguna deskubritzeak liluratzen du batez ere.

Izan ere, istorioa kultura modernoko topiko baten biribiltze perfektua da nolabait. Hots, nola artista bat bere garaian guztiz ezezaguna izan, arrakastarik batere ez eduki –medio guztiak eskura izan arren-, erabat ahaztua izan eta handik urte batzuren buruan berraurkitzen den. Kultuzko bihurtzen den artista bazterreko baten istorioa, alegia. Eta topiko horri zehazkiago pop kulturakoa den beste topiko bat gehitzen zaio: zendua uste den artistaren berragerpenarena (Elvis, Jim Morrison, Jesús Gil eta abar).

Sixto Rodriguez Detroiten lekututako folk kantaria zen 60. hamarkadaren hondarrean eta 70.naren hastapenetan, eta esan bezala, apenas izan zuen arrakastarik orduan argitaratu diskekin –Cold Fact eta Coming from Reality-. Patuaren jira eta birekin, ordea, Apartheid-aren Hegoafrikan haren jaioterrian erdietsi gabeko sona lortu zuen askatasunaren aldeko sinbolo bihurtzeraino, baina, musika-industriaren zekenkeria eta ustelkeria medio, kantaria jakinaren gainean egon gabe. Haren musika Hegoafrikan aski ezaguna izanagatik, ostera, apenas ezer ezagutzen zen han ere kantariaren beraren inguruan. Hilik zegoela jakiteaz gain –heriotzaren inguruan hainbat teoria, zein baino zein dramatikoagoarekin- ezer gutxi zen ezagun. Alabaina, halako batean kazetari gazte batek Rodriguez delakoaren inguruan ikertzea deliberatzen du (Parental advisory, spoiler coming), oraindik Detroiten bertan bizi den aita familiakoa dela deskubritzen duelarik. Hala, 90etan hainbat bira antolatuko dizkiote Hegoafrikan, bertako zale ugarien zorion eta Rodriguez beraren harridurarako.

Filmaren alderdi indartsuenean, istorioan alegia, daude, halaber, ahulgune nagusiak. Uste dut zuzendaria, istoriagatik sobera liluratuta-edo, filmari biribiltasun biribilegia ematen nahasten dela momenturen batean. Pieza guztiak ondoegi ahokatzen direla dirudi, eta ez da zaila ikusleari punturen batean gehigizka ari direlako susmoa piztea, filmaren beraren sinisgarritasunaren kaltetan. Bestetik, hastea gehiegi kostatzen zaiola iruditu zitzaidan, eta erabilitako baliabide bat edo beste –animazioak ditut orain gogoan- apur bat patilleroak zirela.

Edonola ere, ziur aski, eragozpen hauek adostasun hain erabatekoaren aurrean bilatutako keriak besterik ez dira, zeren, ezbairik gabe, dokumental gomendagarria da Searching for Sugar Man, behin harrapatzen zaituelarik ia oharkabean eramaten zaituen istorio horietako bat. Amaitu aurretik esan dezadan Nick Draken kasua gogorarazi zidala filmak, garai antzetsuetakoak izateaz gain, bien musikak ez zeudelako hain urruti ere –batez ere zenbait moldaketetan-. Iban Zalduak badu ipuin bat (Playa Negra, Biodiskografiak liburuan) Nick Drake oraindik bizi delako hipotesiarekin jolasten duena. Bada, bai, Sixto Rodriguezen istorioa Nick Drake berpiztu izan balitz bezala da, baina Cadizeko kostaldean izan beharrean Hegoafrikan.

Puntuazioa: 7.6

(Jatorrizkoa Separata blogean)

“Euskararen Leihoak” ikuskizuna antolatu du Aiaraldea Komunikazio Leihoak. Abenduaren 30ean izango da, Amurrio Antzokian 19:00etan. Udaberrian argitaratuko da ikuskizuna bilduko duen DVDa.

2010ean “Lili bana mikelentzat” ikuskizuna prestatu zuten. Bertan, eskualdeko artista ezberdinek haien lorea eskaini zioten Mikel Laboari. “Jende mordoa hurbildu zen ekitaldia ikustera Amurrioko antzokira. Ikuskizunaren harrera eta emaitza ezin hobea izan zen”, gogoratu dute antolatzaileek. Horren adibide da gerora kaleratu zen “Lili bana mikelentzat” DVDa.

Oraingoan, aldiz, euskarari leihoak zabaldu dizkioten aiaraldearrak taularatzera datoz. Ekimenak helburu bikoitza du. Batetik, eskualdeko artisten lana taularatzea. Eta bestetik, berauen jarduera euskarara erakartzea. Horretarako, Aiaraldeko artista ezberdinekin elkarlanean aritu dira. Guztira, 50 laguneko taldea ariko da taularen alde batetik bestera.

Arteak nahastuz

Antolatzaileen esanetan “Euskararen leihoak” ikuskizunak artearen espresiobideen nahasketan datza. Musika, antzerkia, dantza, pintura, zinema eta literatura bidez entzulea errealitatearen ikusle eta parte aktibo bilakatu nahi dute.

Ekitaldian eskualde osoko artistek hartuko dute parte, baita hainbat herritarrek ere. Sarrerak hiru euro balio du. Ostirala bitarte -abenduak 28- egongo dira salgai Urduñako eta Amurrioko kultur etxean eta Laudioko Arrañope tabernan.

Partaideen zerrenda

Igor Arzuaga (Laudio, piano-jotzailea dela esango nuke)

Hostara taldea (Amurrio, folk musika)

Hutsa taldea (Urduña, musika, bikote akustikoa)

Xabi Valle eta Ruben Isasi (Amurrio, musikariak)

FTF Street Band (Aiaraldea, kale musikariak)

Untzueta Dantza taldea (Laudio, euskal dantzak)

Ainhize Solaun (Amurrio, dantza garakidea)

Zaloa Sanjurjo (Laudio, dantzaria, funky eta hip-hopa )

Leire Sanjurjo (Laudio, dantzaria, funky eta hip-hopa)

Haizea Paris (Laudio,dantzaria, flamenkoa)

Ruben Gonzalez (Laudio, zapatila margolaria)

Elene Urkijo (Arrankudiaga, margolaria)

Mikel Ayllon (Laudio, idazlea)

Txemi Llano (Amurrio, argazkilaria)

Thirteen Lucid Dreems taldea (Laudio, musika)

Nahasiak taldea (Laudio, musika)

Sonia Respaldiza (Laudio, antzezlea)

Izadi Respaldiza (Laudio, antzezlea)

Txomin Egiluz (Arrankudiaga, antzezlea)

“Irudi mintzatuen hiztegi poetikoa”, nolabait poetikoak diren euskarazko hainbat esamolderen hiztegi edo bilduma osatzen duen film laburra da. Honen bidez, galtzen ari diren hizkerak jaso nahi dituzte sortzaileek, eta aldi berean, Euskal Herriko erretratu liriko bat egin.

Benito Ansola Sariak Topagunea Euskara Elkarteen Federazioak sortu zituen 2010ean, Lekeitioko Udalaren laguntzarekin, euskal kultura zabaldu eta ikus-entzunezkoen ekoizle gazteei laguntza emateko. Benito Ansolak berak eman die saria aurtengo irabazleei, eta orain lanean jarraitu beharko dute istorioa paperetik pantailara eramateko.

Datorren urteko Lekeitioko Zine Bileran ezagutuko dugu “Irudi mintzatuen hiztegi poetikoa”. Zorionak Maria, Maider eta Aitorri!

“Kulturan diruak agintzen du eta ekoiztetxeek errentagarriagoa ikusten dute gazteleraz egitea euskaraz baino”, “Badirudi ETB1-en lan egin baduzu, ezin duzula ETB2-n egin”, “Proiektu asko euskarazkoak dira, baina lan dinamika ez”…

Euskal aktore eta zinemagileak ika eta mizka jarri ditugu mahai baten inguruan. Abenduaren 3an zuk ere tertuliara batu nahi baduzu, eman izena GAZTEZULO.COM webgunean!

Hiru, bi, bat… ekin!

Izan ala ez izan Ander Barinaga-Rementeriaren sinaduratik hartua.

Arrasateko ondarea ikertzen duen Arrasate Zientzia Elkartearen bloga irakurri eta gero, harrituta gelditu naiz Pako Etxeberria antropologo forenseak Arrasateko San Joan parrokiako Amandre Santa Ines momiarekin bizi izandako abenturarekin.

Arrasate Zientzia Elkarteko Jose Angel Barrutiabengoa kidea, Pako Etxeberria eta Arrasateko momia 4×4 batean bizi izan zuten abentura umoretsua Juanma Bajo Ulloak edo Karra Elejaldek idatzitako film baten gidoia dirudi. Aitortu beharra dago, batzutan biziak fikzioa gainditzen duela.

Arrasate Zientzia Elkartearen testua edo Mondraberri egunkari dijitalaren bertsioa irakurtzera gonbidatu nahi zaituztet.